یادی که باید زنده بماند

ایده

هر سال شمار کسانی که جنگ را با چشم خود دیدند کمتر می‌شود و با آن‌ها خاطره‌های ناگفته هم می‌روند: نامه‌هایی که در صندوقچه‌های خانوادگی مانده، عکس‌هایی که دیگر کسی چهره‌هایش را به یاد ندارد، داستان‌هایی که فقط سر سفرهٔ خانواده تعریف می‌شد.

می‌خواستیم این یاد به مجموعه‌ای از تاریخ‌ها برای امتحان تبدیل نشود. می‌خواستیم دانش‌آموزی که میان بازی‌ها و صفحه‌های نمایش بزرگ می‌شود، از ریز و درشت واقعیت‌های آن سال‌ها بشنود: از ۱۲۵ گرم نان محاصره تا لحظه‌ای که سربازان دو جبهه در برف کنار لادوگا یکدیگر را در آغوش گرفتند. تاریخ را همان‌طور نشان دهیم که بود: تلخ، شیرین و پر از شجاعت.

چرا لازم بود

بسیاری از منابع جنگ برای کودکان یا بیش از حد خشک‌اند یا خشونتی را نشان می‌دهند که برای این سن مناسب نیست. میان این دو، جای منبعی خالی بود که هم دقیق باشد و هم گیرا، هم صادق باشد و هم مهربان با خوانندهٔ کم‌سن.

رویدادهای جنگ معمولاً جدا از هم روایت می‌شوند، در حالی که هم‌زمان رخ می‌دادند: در همان روزهایی که در استالینگراد برای هر خانه می‌جنگیدند، در لنینگراد سمفونی هفتم نواخته می‌شد و در اورال نوجوانان روی جعبه می‌ایستادند تا دستشان به دستگاه تراش برسد. «۱۴۱۸ روز» این تکه‌ها را کنار هم می‌گذارد: جبهه، پشت جبهه و جهان، ماه به ماه.

نقشهٔ زنده

قلب پروژه نقشهٔ جهان با مرزهای سال ۱۹۴۱ است. خط جبهه روز به روز حرکت می‌کند و سرزمین‌های اشغال‌شده با هاشور مشخص می‌شوند و با آزادسازی کوچک می‌شوند. هر ۷۵ رویداد صحنهٔ متحرک خود را دارند: حملهٔ ارتش‌ها، حلقه‌های محاصره، مسیرهای کمک از ایران و دریاهای شمال، و جادهٔ زندگی روی یخ لادوگا. نقشه را می‌شود بزرگ کرد و جابه‌جا کرد و پایین صفحه، ۴۸ ماه جنگ کنار هم آمده‌اند.

۷۵ داستان و ۴۸ فصل

هر داستان چند لایه دارد: روایتی ساده، جزئیات برای خوانندهٔ کنجکاو، عددهایی که در یک نگاه فهمیده می‌شوند، نقل‌قول‌های واقعی و بخش «آیا می‌دانستی؟». هر یک از ۴۸ فصل نشان می‌دهد کل کشور و جهان در آن ماه چه وضعی داشت. بی‌جزئیات خشن نوشتیم، اما صادقانه: هم از پیروزی‌ها و هم از شکست‌ها.

تصویرها

برای هر داستان تصویری اختصاصی به سبک یکدست رمان گرافیکی ساخته شد و هر کدام جداگانه از نظر درستی تاریخی بررسی شد: یونیفرم‌ها با سال رویداد می‌خوانند (سردوشی‌ها فقط از ۱۹۴۳ آمدند)، تجهیزات مال همان دوره‌اند و صحنه‌های شبانه قاعدهٔ خاموشی را رعایت می‌کنند. در داستان‌های تلخ با نماد سخن گفتیم، نه با رنج: دودکش‌های تنهای خاتین با ناقوس‌هایشان، یا سربازی که پالتویش را روی شانهٔ کودکی می‌اندازد.

دیوار یاد

تقریباً هر خانواده‌ای قهرمانی دارد. در «دیوار یاد»، که از سنت «هنگ جاودان» الهام گرفته، کودک می‌تواند از پدربزرگ یا مادربزرگ بزرگش بگوید و عکس او یا یادگاری خانوادگی را اضافه کند. هر داستان پیش از انتشار به دست ناظر بررسی می‌شود، از فرستنده فقط نام کوچک و سن پرسیده می‌شود و پس از انتشار، مدال یادبود «نگهبان یاد» و گواهی‌نامه‌ای به زبان خودش می‌گیرد.

سه زبان، یک حافظهٔ مشترک

پروژه از ابتدا به سه زبان روسی، فارسی و انگلیسی ساخته شد. این حافظه میان ملت‌ها مشترک است: بخش بزرگی از کمک‌های متفقین از دالان پارس گذشت و رهبران «سه بزرگ» نخستین بار در تهران دیدار کردند. کارگران، رانندگان و کارکنان راه‌آهن ایران هم در این پیروزی سهم داشتند.

دقت و احترام

فقط به واقعیت‌های مستند تکیه کردیم و از افسانه‌های رایج پرهیز کردیم. در کل سایت هیچ نماد نازی وجود ندارد. سایت روی موبایل و رایانه سریع باز می‌شود، با ابزارهای امنیتی امروزی محافظت می‌شود و هر داستان صفحهٔ مستقل خود را دارد تا موتورهای جست‌وجو و دستیارهای هوشمند آن را پیدا کنند.