پشت جبههنقطهٔ چرخش
کارخانه‌هایی روی چرخ
اورال و سیبری
- کارخانه در تابستان و پاییز ۱۹۴۱ به شرق منتقل شد
- ۱۵۲۳
- کارخانه در تابستان و پاییز ۱۹۴۱ به شرق منتقل شد
- نفر در سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ جابه‌جا شدند
- ≈ ۱۷ میلیون
- نفر در سال‌های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ جابه‌جا شدند
در تابستان و پاییز ۱۹۴۱ بیش از هزار و پانصد کارخانه، همراه با دستگاه‌ها و کارگرانشان، به شرق کشور منتقل شد. گاهی کارگاه‌ها را زیر آسمان باز و در سرمای سخت راه می‌انداختند. چلیابینسک «شهر تانک» شد: این‌جا برای همهٔ ارتش تانک ساخته می‌شد.
دستگاه‌ها را زیر بمباران روی واگن‌ها بار می‌کردند و در جای تازه اغلب حتی دیوار هم نبود. کارگران دستگاه‌ها را روی زمین یخ‌زده می‌گذاشتند، کار را شروع می‌کردند و کارگاه را دور خودشان می‌ساختند.
همراه کارخانه‌ها میلیون‌ها نفر به شرق رفتند: خانواده‌های کارگران، کودکان پرورشگاه‌ها، دانشمندان و هنرمندان. شهرهای اورال، سیبری و آسیای میانه آن‌ها را مثل خویشان خود پذیرفتند. در تاشکند، آهنگری به نام شاه‌احمد شاه‌محمودوف و همسرش بحری ۱۵ کودک بی‌سرپرست از ملیت‌های گوناگون را به فرزندی گرفتند.
دیدن روی نقشه